Unsorted Specimen 9 Pages

4009q1-Specimen paper

Year: Specimen • Views: 1 • Downloads: 2

โฌ‡ Download PDF
Tip: Double-tap or pinch to zoom on diagrams

๐Ÿ“„ Exam Questions & Readable Text Transcript

Full OCR-extracted text of questions, syllabus codes, and exam instructions.

Extracted Content: 4009q1-Specimen paper

Page 1

Extracted Text
& PED (By Z ed

or Performance Measurement

ZIMBABWE SCHOOL EXAMINATIONS COUNCIL

General Certificate of Education Ordinary Level
TONGA LANGUAGE 4009/1
PAPER 1

SPECIMEN PAPER 2 hours

Additional materials:
Answer paper

CHIINDI: Mahola aabili
MALAYILILE KULIBASIKUSUNKWA

Lemba zina lyako, mweelwe wabusena mpulikusunkilwa amweelwe wako nusikusunkwa
mumyeenya yakulembela njupedwe aapepa lyako lyansandulo/mukabbuku kansandulo.

Sandula mibuzyo yoonse njutasale muchiT onga.
Lemba nsandulo zyako mumapepa aakulembela ngwaapegwa.
Naa wabelesya mapepa aabili naakuti aayindilide, awange antoomwe.

NCHENJ EZYO KULIBASIKUSUNKWA

Butebuzi bupegwa mubuzyo umwi awumwi naa kapanzi kamubuzyo bulitondeezegwe
mumanteeka[ ] kumamanino aamubuzyo.

Musunko ooyu ulimumapepa aalimusanu aalembeledwe, aatatu aatalembeledwe.

Copyright: Zimbabwe School Examinations Council, Specimen paper.

ยฉZIMSEC Specimen paper [Turn over

---

Page 2

Extracted Text
2

SANDULA MIBUZYO KUTOBELEZYA MALAYILILE AALIMUCHIPANZI CHIMWI

ACHIMWI.

CHIPANZII

Basikusunkwa bachenjezegwa kuti bamane hola limwi kabasandula mubuzyo uuli
muchipanzi eechi.

1 Sala mutwe wamakani ube uumwi kuleeyi iitobela mpawo ulembe lwaano, njoomo naakuti
lugwalo amabala aanga alaba aakati kamyaanda iine iilamakumi musanu, amyaanda musanu
(450 โ€” 500). Mulugwalo, ikkeyala, injuzyo amasimpilo tazibalwi mumyeelwe yamabala.

(a)

(b)
(ยฉ)
(d)

(e)

ti)
(g)

Lemba njoomo yabantu babili kabazuwa aatala azichelezya lusumpuko
mubusena bwabo azinga zilachitwa kuzunda nchelezyo eezyo.

Basokwe bakabana ziyu.
Bubotu bwakwelanisigwa kwamilaka.

Lemba Iwaano lulaamajwi aati, โ€œ...Nakamana kundiyiila lwaano ndakazumina kuti
lyajuunza lilabambilwaโ€.

Musule akuzwidilila kabotu muzyiiyo zyako, lemba lugwalo kumutabi ukubbadalila
kokumbila kuti bakutole kuchikolo chilazyiiyo zyaSTEM. Kopandulula
manjezeezya aako musule akuchita akumanizya zyiiyo eezi.

Kujatwa bulwazi bwachuka tenkukujinka kwabuumi bwamuntu pe. Zuwa.
Gilafu litobela litondeezya zintoolo zyobile, Twaabane aK abucha, ziyakidwe

mubbooma lyaK aani. Twaabane nchintoolo chamwiiyi mupati Syamungoli
amukayintu wakwe Salia. Chintoolo eechi chuuzya zyoonse zyamayake. Kabucha

nchintoolo chasimaali Mukando, chuuzya zizwato zyoonse. Langisisya gilafu eeli
mpawo ulembe lwaano kupa bupanduluzi bwabutebuzi bwabasimakwebo aaba
mumunyaka wa2016.
10000
9000
80004 _ โ€” 4 BUPANDULUZI
4 7000 GZ Kabucha
fo}
E 6000 | Twabane
= 5000 Y ro
5 4000 Y | 1
a 1 I I
= Yj I |
5 3000. I | I
i) | I |
zo | i
I iy, >
1000 i UY;
YY Ws

MUKAZIMAZIBA- GANDA. IVWIIVWI- NALUPANE
PATI

MVEEZI [50]

4009/1 Specimen paper

---

Page 3

Extracted Text
CHIPANZI II Bala Iwaano lutobela mpawo usandule mibuzo iitobela.

BaTonga mbulumbu bwabantu bakkala afwiifwi amulonga Kasambabezi. BaTonga
mbaamwi bamisyobo yabantu miche muchisi chaZimbabwe. Bantu aaba bakalikkede
mukulyiiba kaatakwe akati choko nkaambo buleli bwamakuwa tebwakalina kubakolongania
pe mane do mumwaka wal957 mpukwakaba syakalamfu. Zyuulu azyuulu zyabana buleya
bakali mumusena amulonga kabazulwidwa abaami bakali kkumi amusanu bakalonzegwa.
Balombwana abasimbi bamulaka munono mbuuli buchi amakupa bakalisiya gezi
lyaKasambabezi. Bakeenda anga nkweeneena, musule, isena lyamulonga wanchelela
lyakaba lwizi lwameenda atagoli. Kujalwa kwamulonga ooyu kuKaliba kwakali kwakuti
basimalungu bajane magesi.

Nkabela chilengwa eechi, ngomunse walwaano oolu. Sikwaana lwaano wakabungania
twaano akulyeema kwabaTonga bakkala mubbooma lyaBinga bali kkumi amusanu abantu
bobile. Boonse basikuluula makani alwaano mbaTonga bakatandwa mulwizi chiindi
basimalungu nibakayaka dambwa lyakaliba. Aaba mbibanga balaambwa kuti mbibalembi
banchobeni balwaano oolu. Kwaana a kwiimba nkubachita bantu aaba kuchita kuti chiimo
chakulonzegwa kwabaTonga kube kupya mumyoyo yabo. Kulabukubalusya alimwi
kwaanzana kwanzubo, amikowa, kuzyama kwamyuunda atubanda twanzubo zyabo
mumaanzi. Kulabayibalusya alimwi kusonswa kwabo mumaloli kabatolwa kuzimpayuma
zyanyika, ooko asunu nkobachiyabila mubuumi.

Lwaano oolu abuumi bwabaTonga anga zilamuleya sikweeba uzida kubona dambwa
lyakaliba akutanta maato naa kuteya nswi akubona banyama biyo. Umwi wabalembi
bazibikene kapati Dorris Lessing muli lumwi Iweendo lwakwe mu 1989 wakaswaya
baTonga. Ulaamba mukapanzi katobela munsi nzyakabona, azyakamudodonya aatala
abuumi bwaba Tonga. Zyakamutyompa mwana musimbi.

Masimpe kuti baTonga bamulwizi mbachete mbuuli bamwi bayimwi misyobo
mbindakabona muZimbabwe. Balikotede nkabela bamwi kabali tunduba. Myuunzi iyebeka
nja baami biyo, nkuujanika maanda mapati ayakidwe kabotu. Buumi bwaba Tonga kuzwa
chiindi nibakalonzegwa mugezi lyamulonga, mbuyumuyumu kabuchisa kabuli bwakufwaba
chiindi choonse. Nibakatandwa mulwizi mubakali basinchelela abazubanswi bakeezya
kulima nzembwe nkaambo tifwambi kufwa kuti kwabulika mvula. Kwakaza bundonga
akulya zilyo. Bachimvwinye, nswabaanda ampasu zyamisyobo zyakavuumukilwa
mumyuunda.

Bakeezya Kuyamina anzila zisiyenesiyene. Bakawuma zigabba pesi zyakabula mulimu.
Bakayamina nswabaanda azimwi mpasu pesi tekwakaba achiboozyo. Eelyo baTonga
bakeezya kulima zipopwe, nzovu azyalo zyakati akokuno mbukubede chalwiimbo lwaba
Mantangwa. Zyakalya nzovu zyajala myuunda yoonse.

Magesi akalafwiifwi kusika muBinga intambo zyawo zyakali zyabikkwa kale, kazilindilide
kubeleka. Aaya magesi taakwe natondeezya kuzoobagwasya pe baTonga mumyuunzi yabo.
Nkabela dambwa lyaKaliba talijisi mpindu mpati pe kubaTonga bakazwa mukkuti.

4009/1 Specimen paper
Turn over

---

Page 4

Extracted Text
Mazuba aano dambwa lyaKaliba lyakakomena mbuli lwizi. Ndisungwaazya baswaya kuti kabaza kudamu lyaK aliba nkaambo taakwe lili mbuuli ndilyo munyika yoonse kumalambwa akaanzwa kumaboko aabantu. Nekuba boobo nomuswaya mutaswayili baTonga bakuMatongo pe nkaambo buumi bwabo anga bulamutyola myooyo! Mbakachibona mulembi.

Kuli nakweenda, machise akufwaba kwabaTonga kutyompa myooyo munzila zyaandeene.
Pesi baTonga bakazwa mukkuti tabali bantu batyompedwe pe. Bona bachibwezede kuti
bakalonga kuti basumpule chisi chaZimbabwe nkaambo chakelede kujana magesi. Muntu
woonse weelede kuchimvwisisisya kuti banabuleya mbasiluyando lupatikuchisi chabo.
Nkabela Iwaano oolu lwaaninwa kuti luundu lubone kulipeda baTonga nkobakachita
mukusumpula chisi. Woonse uswilila naa ubala lwaano oolu teelede kusubila moyo pe.
BaTonga sunu bachijisi bulemu, buntu susu bwabo alimwi bachilemeka tunsiyansiya twabo
antoomwe abukkale bwabo.

Mudaala Kapu wakaamba kuti baTonga bamukuti bakali kulima misyobo myiingi yazisyu
njibakali kuyandisya kulya. Kwalino zisyu eezi tabachizijani. Miinza bali kulima myuunda
yazilyo. Muchiindi champeyo bakali kulima nchelela. Nkabela nchelela yakajisi zisyu zyali
kukomena aamusyu. Kwali kuligwa zisyu zili boobu, chamudonga, ndululu, siamukwalu,
kafuwakenswi, asibhololozya. Nkaambo kamyuunda anchelela nzibakalaazyo, bali kulya
kwamwaka woonse.

Awalo Sinamugulu wakaba achakulungununa musule aKapu. โ€˜TobakuMatongo twakajisi
nzila zyali kutuchita kuti tuzibe kuti njiili mbuto njitweelede kubyala mumyuunda mwaka
umwi awumwi. Chiindi chamvula nichali kusika, twalikunika busweezyo munchili. Eeyo
nchili yakalikuchaala kumbali amuunzi kwabusiku boonse kutegwa niiwa mvula maanzi
atelekele. Kwanooli nchili eeyo yazula maanzi chakufwasuka, twalikuziba kuti munyaka
ooyo kuli myolomyolo yamvula. Eelyo kukubyala twalikubikka mbuto iyanda maanzi
miingi. Chimwi chalikuchitwa nkutola bukande kumalende kwakali kupundulwa. Kwakali
kubwezwa nongo zibili yabaalumi ayabanakazi.

Zyalikubikwa musokwe. Musule akupiila mizimu aakabanda, bantu balikubweeda
kuyoolanga nongo. Wakayungizya muchembele Nkwezya. Kwajanika kuti munongo
yabaalumi muli maanzi pesi muli yabanakazi kakuli maya, chali kwaamba kuti kunoli mvula
inche ooyo munyaka. Bantu balikubuzigwa kuti babyale nzembwe eeyo itafwambi kufwa.
Mbuboobu mbutwali kupona.

Lwaano oolu lwakabwezegwa kubbuku BATONGA BAMULWIZI 1998, SILVERIA
HOUSE, HARARE, Lya Fr Mike Syamayuwa Tremmel.

---

Page 5

Extracted Text
5

4009/1 Specimen paper

Mibuzyo
2. (a) _โ€”_โ€” Niinzi chakabapede kulyiiba baTonga bamulwizi? 1]
(b) ~โ€”_ Kulyiiba kwabaT onga kwakagola lili? 1]
( Pa mulongo wamabala otatwe aatobelene atondeezya
kuti buleya tebwakachisyoma chilengwa chakabawida. 1]
(dq) = Nimpinduunzi yakali kulangililwa kudambwa lyaK aliba? 1]
(e) Mbangane bantu bakaswayigwa mukulemba lwaano oolu? 1]
(f) Nkamboonzi baTonga nibaana akwiimba muchibalo eechi? 2]

(g) โ€” Pandulula kuti mweenzu muchisi chabaTonga anga
lulamuleya buti Iwaano lwabaTonga. 2]

(h) Nkamboonzi buumi bwabaT onga nibwakali kuchisa
kumeso aDorris Lessing? 2]

(1) Tondeezya chaketelezya baTonga kuti balime zipopwe. 2]

q@) Nkamboonzi baTonga bamukuti nibatatyompedwe
akulonzegwa kwabo? 2]

(k) Pandulula mabala aatobela mbuuli mbabelekede mulwaano.
Nsandulo yako tayiyelede pe kwiinda mabala aali musanu.

@ kusonswa

(ii) kuyamina

@ii) zyajala myuunda

(iv) โ€” kusubila moyo

(v) โ€” amusyu [5]
(()) Mumabala atayindi kumakumi ali musanu (50), fwiinsya lwaano

oolu kolanga bakuMatongo mbubali kuziba mbuto yakubyala
antoomwe abwiingi bwamvula. [10]

---

Page 6

Extracted Text
6

4009/1 Specimen paper
BLANK PAGE

---

Page 7

Extracted Text
7

4009/1 Specimen paper
BLANK PAGE

---

Page 8

Extracted Text
8

4009/1 Specimen paper
BLANK PAGE

---

Page 9

Extracted Text
9

4009/1 Specimen paper

---