📄 Exam Questions & Readable Text Transcript
Full OCR-extracted text of questions, syllabus codes, and exam instructions.
Extracted Content: 6007q1n2018 Specimen
Page 1
Extracted Text
Tor PerformanZIMBABWE SCHOOL EXAMINATIONS COUNCIL
General Certificate of Education Advanced Level
LITERATURE IN SHONA 6007/1
PAPER 1: Comment and appreciation and Indigenous knowledge Systems
SPECIMEN PAPER 2018
Additional materials:
Answer paper
NGUVA: Maawa matatu
RAYIRO KUVANY ORI VEBVUNZO
Uchapiwa mapepa okunyorera mhinduro dzako.
Nyora zita rako, nhamba yenzvimbo yauri kunyorera nenhamba yako yawakapiwa somunyori
papepa roga roga remhinduro rawashandisa.
Pindura mibvunzo neC hiShona.
Pindura mibvunzo mitatu yose pamwe chete.
Pindura mibvunzo miviri kubva muChikamu A nemumwe chete kubva muChikamu B.
Cherechedza rayiro dziri pamubvunzo woga woga.
Ukashandisa mapepa anodarika rimwe, asunganidze pamwe chete.
ZIVISO KUVANY ORI VEBVUNZO
Zvibodzwa zvakapiwa muzvikomberedzo izvi ( ) pamagumo pechidimbu chemubvunzo, uye izvi [ ]
panoperera mubvunzo woga woga.
Bvunzo ino yakanyorerwa pamapeji gumi nemaviri asina kunyorwa.
Copyright: Zimbabwe School Examinations Council, Specimen paper.
©ZIMSEC Specimen paper [Enda kuseri
---
Page 2
Extracted Text
Chikamu A: ONGORORO NEYEMURO Pindura mibvunzo miviri muchikamu chino.Ongorora nhetembo inotevera ugonyatsotsanangura nzira dzakashandiswa
kuburitsa pachena nhamo dziri kusangana nanyanduri uyu.
Maiwe-e nhandiwe rufu!
Zvawakanditorera wangu ndotamba rupiko?
Newe ungafara here uchiona kutambudzika kwangu?
Munyika muno ndichava waaniko?
Kutarisika kwangu i-i-i, kunopa tsitsi,
Musoro isengende nenhamo,
Dumbu rinorembera sembwa yava namauta
Iwo makumbo hawo, ungasati midonzvo yanhamo
Maiwe-e-, hapano pakudya.
Zvokudya ndinowana zvasiyiwa nembwa nemapete
Mvura ndinopiwa muchainga sekatsi.
“Doona kudya kwaro,” vanongunokwenyana.
Hama, nherera inodembwa nomucheche wese.
Pandinofamba vanondiseka.
Vanoda kugara vachiona chisekeso chavo.
Apo ndofamba nevana vavo ndinoteerera
Zvese zvavanoreva nezvavanoda.
Kuti wavo andikanganisira, ini vanondirova.
Pamadziro kwati, musoro padivi ‘tsvenda,
Misodzi puruvuru kuchema.
Mai nhiya vangu muchanyaradzwa nani?
Baba vanhiyawe-e-e, hapano pakuvata,
Hope dzikati dzabata baba vangu imi
Mumadota nehuruva musoro wangu nomuviri zvirere
Chokufuka chikati vamba nditambe
Ndovata sebarwe
Apo ndokotsira vanondidira mvura ina makoko
Vavo vana pavanokotsira pamwe chete neni,
Vanovaradzika nokuvafukidza machira,
Ini vachindipa saga rapachitsiko chapamukova
[-i-, hama, nhamo haidari
Dai mai vangu vari vapenyu zvaidari?
Shu-u-u urombo hahudai mai vangu we-e-e.
Kunun’unu, musoro kapa kapa.
Apo ndirere ndofunga urombe hwakauya, seiko?
Nhandiwe-e-e! Hama, rufu bodo
6007/1 Specimen paper
---
Page 3
Extracted Text
Hi-i-, rwakandiwozhera nhasi uno kweteKo, upenyu hwavakandisiyira hunobatsireiko?
Dai vaimutswa handaizavamutsa?
Dai vaizviona havaizandibatsira?
Apo, ndinoreva unonzwa voti,
“Thi-i-i, ndinoruputsa,” vanongunotaurirana,
“Ngaruchibva pano tione kwarwunoenda.
Rurombe rwapedza kuputsa dzihari dzavanhu ruchiba”
Kwesva kwesva, pamadziro kwati zi-i-,
Misodzi puruvuru kuchema
Wonzwa voti, “Ndini ndakati mai ngavafe?”
Kudada kwavagere havo vasati vamboiona nhamo
Pfiku pfiku kuchema chimusoro chiri padivi,
Ndinofungawo mai vangu-u-u-u---
(Nhetembo ya I.T.G.Mzondo kubva mubhuku Nhetembo pp.213 — 214 Mambo Press
(1972) Gweru.
6007/1 Specimen paper
[Turn over
---
Page 4
Extracted Text
4Ongorora nyaya uburitse makakatanwa arimo nezviri kumakonzera semaburitsirwo azviri
kuitwa nemutauriro uye maitiro evatambi.
“Ndauya ndoga. Ndinoda kunzwa maurayire amakaita baba vangu Pfupajena, uye kuti
makavavigepi?’ Murovasango akapedzisira kutaura nemisodzi ichimokoteka pamatama ake
zvokuti kana iye Masango akamunzwira urombo ndokubva ati, ‘Pano ndopako chaipo
mwanangu. Wasvika pamusha pako. Fara zvako.’
“Musha wangu wei? Ndingafara sei imi makauraya baba vangu nomukoma wangu nehama
dzangu?’ Akatanga kuti pfiko pfiko kuchema zvekuti vose vaiva padarepo vakamunzwira
urombo.
“Dzatove shungu idzo weMhazi. Chimbonyarara ndikutaurire zvose zvakaitika ugozotaurawo
zvose zvaunoda. Baba vako, hongu vakafa pahondo yakaitika pano yokurwira ushe.
Sezvaunoziva kuti panogadzwa ushe panonetsa, panowanzorwiwa nokuurayanwa. Ndizvo
zvakaitikawo pano. Asi iwe unoyeuka, kuti makauya zviya gore rapera paseri iro nababa vako
muchizochema She Magen’a, tikakugamuchirai zvakanakisa kwazvo. Unozviyeuka?’
‘E-e, ndinozviyeuka,’ akadaro achiringisa nzeve dzaMasango.
‘Zvino chakauya ndechakauya, hazvinzi mwana wehama wavingei. Ndikutaurire mwanangu
pachena kuti ugorega kuramba uine shungu. Nyaya youshe ine ngozi huru kwazvo, uye
inokonzera daka nehama mutorwa aripo.
‘Akatanga mukoma wangu Nyakanyaka akaurawa nemhuri yake yose afutwa naTawanda.
Nyakanyaka mukoma wangu, unomuziva?’
‘E-e, ndinomuziva.’
‘Saka ndiye akavingwa pakati pousiku ndokuurawa naTawanda uyo aigara pedyo
nokumusoro kwaNgezi uko. Saka akabva abvuta ushe kwekanguvana.
‘Kupedzezvo ini ndakanorwisa Tawanda ndokubva apunyuka. Asi mwana wake ainzi
Tobayirwaushe navamwe vakawanda vakafa muhondo iyoyo. Izvi zvaitika, mwana wangu
Tarwiraushe akakanganisana nababa vako avo vatakanga tadana kuzotamba nyaya youshe.
Ndipo pakaita hondo yakauraya baba vako nomukoma wako Tichatonga navamwe vose.
Kana iniwo ndakarozvwa zvikuru kwazvo nokuti iye Tarwiraushe dangwe rangu akabva
aurayiwawo. Uku ndiko kufa kwakaita baba vako. Asi Pfupajena neni takanga tichiwirirana
kwazvo asi hondo yakazoitika yakanga yatangwa navana.’
Kureva nhema kunenge kunonakidza chokwadi. Masango akataura nhema achida kuti
anyaradze Murovasango. Zvino Masango akabva ati, ‘Ndiyo nyaya yose yawavhunza
weMhazi. Chirega chinya. Iniwo ndanga ndiri kuchema dangwe rangu Tarwiraushe. Saka
zvose izvo zvakatopfuura. Ndino urombo nokufa kwababa vako, mukoma wangu, uye
nokuuya woga uchitambudzika kuzovhunza kufa kwababa vako. Kana uchida kugara unogara
kuno, wonotora vamwe vose vakasarako kwaGutu tokupai pokugara kuno kuhama dzenyu.’
‘Ko, imba yababa vangu zvairiyo huru yokutanga, yenyu iri yechitattu, zvino makatorazve
ushe modzokorora kuhugara, ko, imba yababa vangu yozohugara riini?
‘Ushe madzoro, hunoravanwa, weMhazi. Kana mauya mukazogara uno kwaChirimuhanzu
unozohugarawo, weMhazi. Hingati wakashinga wani?’
“Ndazvinzwa hangu. Mwoyo wangu waita sokuti nyevenuke. Ko, chitunha chababa vangu
nezvavamwe vavo makazvikanda papi?’
6007/1 Specimen paper
---
Page 5
Extracted Text
‘Kukutaurira chokwadi, zvitunha zvavo zvakakandwa muGonawapotera. Sezvaunoziva kuti kana pamusha pamuka hondo, vanhu vose vanenge vabatwa neshungu.’‘Ko mwana wenyu Tarwiraushe navamwe vake vakafa, vakakandwawo here
muGonawapotera?’
“Tarwiraushe navamwe vake vakafa havana kukandwa muGonawapotera, sokuti pano
pamusha pavo, saka takavaviga zvakanaka.’
‘Heya nhai. Asi ini ndava kuenda kunotsvaka baba vangu muGonawapotera ndigovigawo
mapfupa avo zvakanaka mugomo iro Chandarwarira, kana kuti ndotakura mapfupa acho
ndonoavigira kwaGutu.’
‘Une shungu mwanangu, ndazviona. Chirega zveshungu. Chibata mwoyo uzvidzore
somurume. MuGonawapotera maunoreva hamupindwi nomunhu akabuda ari mupenyu.
Dziva iroro rinoera zvikurukuru. Rinonzi Chirozvamavinamauya.’
“Asi ndava kunopindamo nditsvake mapfupa ababa vangu izvozvi,’ akataura achisimuka
kuti aende kuG onawapotera.
“Mugadzaushe, mubatei mwana uyu ane shungu, uye angazonofiramo ikava imwe ngozi.’
Mugadzaushe naRashamira vakamubata ndokubva vati, ‘Baba, mujaya uyu atishamisa
nhasi mangwanani. A pinda mu Gonawapotera isu tiripo tichiona, akabuda nedehenya
romusoro akatibvunza kuti ndiro dehenya romusoro wababa vake here. Isu tati hatizivi
nokuti muGonawapotera makaurayirwa vanhu vakawanda kwazvo.’
“Wati kudii Mugadza, wati aita sei, apinda muGonawapotera chaimo here
muChamanyenyedzi?’
‘Hongu baba, apinda akanyura pasi kwechinguva akazoti tumbudzuku nedivi rouno
kumavirira. Tikamuti vya uno kwatiri, akashambira zvakare.’
A, a, a, babangu Shumba! Hingati nyika yapinduka. Ko, mazinyoka, arimo haana
kukuruma?’
‘Nhamo hadziiti mbiri. Ndangosangana nawo achindinanaira achinge mazihunga kana
mazinyoka asi hapana chaandiita.’
‘Ndakuona uri n’anga, weMhazi, nokuti hapana munhu anoshinga kupinda muGonawapotera
nokuti rinoera kupinda zvimwe zvose zvinoera muno maChirimuhanzu.’
“‘Handizi n’anga, ndiri kuchema baba vangu chete. Nhamo hadziiti mbiri, asi kana vari
kumhepo vakatsamwa.’
‘Ndazviona mwana washe. Kana usiri n’anga bva wakagarwa naChipeperekwa asingarovi,
anongopepereka ari mumhepo imomu. Icho chinombokudariso kurova sango wega usingatyi
uchibva kwaGutu nousiku chii? Asiri ive Chipeperekwa gombwe redu?
6007/1 Specimen paper
[Turn over
---
Page 6
Extracted Text
‘Zvino chiona, weMhazi, chirega chinya. Zvokuchapinda muGonawapotera uchitsvaka kuunganidza mapfupa ababa vako wochikanganwa nokuti muGonawapotera muzere namapfupa avanhu vakasiyana-siyana vakakandwamo kare kare, saka haungazivi kuti mapfupa ababa vako naamadzikoma ako ndaapi.‘Kana uchida kumbogara uno gara hako, ndinokuchengeta pasina chinokuwana. Unenge
uchitaridzwa nzvimbo dzakasiyana dzamadzitateguru ako. Kana woda kuenda kumusha
kwako wondiudza ndokupa vaperekedzi vanokusvitsa kuna Pokoteke, kana kuna Mutirikwi,
kana kuGona chaiko kwaGutu wozopfuura wega kwaChitsa.’
‘Zvakanaka, ndinotenda nezvamataura. Shungu dzangu dzaserera nokuti manditaurira
zvokufa kwababa vangu. Saka ndombogara hangu uno ndichiona nyika yamadzitateguru.’
Zvakanaka, mwanangu, wemhazi, zvehondo zvose chikanganwa. Pano ndopako chaipo.
Uchataridzwa nzvimbo dzakasiyana-siyana namadzikoma navanun’una vako.
‘Rashamira, dana vanamai vako kumba uko vazoona mwana wavo uyu Murovasango
vagomubikira sadza. Rashamira akasimuka ndokunodana vanamai vake kuti vauye padare
vazoona Murovasango.
Kubva muna G onawapotera I.M Zvarevashe (1978) C ollege Press. Peji 78 — 82.
6007/1 Specimen paper
---
Page 7
Extracted Text
73 Nyora ongororo yechitambo chinotevera uchiratidza kuti munyori anoburitsa sei nyaya
dzirimo.
TAFI
SHEILA
TAFI
SHIELA
Usiku hwekare, huku dzinonzwikwa kurira. Chiedza
chinovheneka pahwindo pakamira Shiela ari mumbasha
dzokurara nadzo. Akatarisa panze. Panombopera
kanguva akadaro. Pava paya sasa repabhedhuru
rinozaruka. Chiedzazve pana Tafi amire pamusuwo.
Mai Joe! Mai Joe!
(Shiela anoramba amire pahwindo. Haapinduri.
Tafi anofamba achienda kwaari. Anosvikomira padivi
paShiela. Hamusi kundinzwa here mai Joe?
(Sheila anoramba anyerere.) Usandidarowozve
mumwe wangu. (Runyararo)
Sheila kana paine chandakakutadzira kutaurirana
kwakanaka. Kwete kungoti tunduma sezvinonzi uri
chimumumu. Kana usingandiudzi unoti ndingafembere
here? (Runyararo. Tafi anobata bendekete
raShiela.) Chiuyai muzovata. (Sheila anovhizura
ruoko rwaTafi obva pahwindo. Anosvikomira pamberi
pamasofa. Tafi anosara amire pahwindo.) Handifungi
kuti kutadza kutaura kana ndichiti zvibate somunhu
mukuru pamberi pavana vedu. Kana vachinzwa
tichitaurirana mabhambu akadai unoti vanofungei
nesu?
Vana ndivo vauine basa navoka chete. Ko, ini?
Sheila, fungawo somunhu mukuru. Ndinozviziva
kuti rudo rwakatadzawo kubvira sezvinoita
rwavamwe, asika tatochembedzana izvozvi.
Ngatichingoshingirirai tichipedza basa redu.
Inga ndakakuudza wani Kate achiri mudiki kuti
ukanzwazve ndichikutuka kana kukurova
undibvunze? Handiti kwaiva kuziva kuti takura?
Imbofungawo machewe. Hatisi kudzokera
paupwere. Makore makumi maviri tiri tose haasi
okutamba nawo. Kana toonekwa nenyika torambana
iye zvino unoti vanhu vanofungei?
Kuti takambenge takadana here? Iye zvino uri
kutya kuti vana vanofungei nesu. Vana vapi
vaunotaura? Chii chavasingazivi? Zuva nezuva
vanongozviona kuti tiri kungomakidzira zvinhu
zvakaramba kare kare. Taura zvako zvimwe,
kwete zvokuti tinodanana.
6007/1 Specimen paper
[Turn over
---
Page 8
Extracted Text
TAFISHIELA
TAFI
SHEILA
TAFI
SHEILA
TAFI
SHEILA
TAFI
8
(Anobva pahwindo osvikomira padyo naShiela.) Sheila
handina kuita zvokukubata chibharo pandakakuroora.
Dai ndakanga ndisingakudi ndingadai, ndakakuramba
pawakandiudza kuti wava napamuviri paJoe uyu.
(Achisekera svoto) Kunyepa ndiko kuneiko.
Chawaida vana chete, kwete ini. Hauna kumbofa
wakandida iwe. Unoti ndiri pwere nhai?
(Achindomira pahwindo akatarisa Sheila.) Ndaikuda,
Sheila. Kwenguva refu ndakaedza kuti ndikuratidze
rudo rwangu asi iwe wakanga usingazvioni. Waidawo
zvimwe zvinhu zvakasiyana neni.
Ukati chinonzi rudo unochiziva iwe? Dai waichiziva
handifungi kuti ungadai wakaramba mukadzi wako
wokutanga napamusana pokushaya mbereko. Dai
waindida handifungi kuti waindirova nekundituka
zvawaiita zvose zviya. Wakandiroorera kuti
ndikuitire vana chete. Waida kuzovhairira hama
dzako dzakanga dzokuseka kuti hauzvari. Waida
kunyadza baba vako vakanga vakudzinga pamusha
napamusana peshanje negodo zvapamusha penyu.
Handiti waiti ukavaitira vana vaizobva vakutambira
vachiti dangwe ravo rakavaitira vazukuru?
(Achiswederera kumudzimai) Sheila, hazvisi izvo
zvandakakuroorera.
(Achitendeukira kwaari nehasha) Hazvisi izvo asi
zvipi? Dai waindida ungadai waindimanikidza kuti
ndinogara pamusha penyu pawaiziva kuti hapana
ani wako kunze kwababa vako navakadzi vavo vadiki
here? Tafi ... unoti zvose zvaunotaura ndinenge
ndisinganzwi kuti uri kurevei nhai?
Sheila, handifungi kuti unonyatsondiziva zvandiri.
Heya handikuzivi nhai? Kubva zvakanaka.
(Anotendeukira kumadziro zvakare. Tafi anosvika
paari.)
Sheila, ndaifunga kuti uri munhu akadzidza, munhu
anonzwisisa. Ndaifunga kuti semunhu akakurira
mutsika dzedu, ungakwanise kuona paiva neshungu
dzangu. Asi ndiri kuona kuti ndakakanganisa.
6007/1 Specimen paper
---
Page 9
Extracted Text
SHIELATAFI
(Kubva mumutambo inongova Njakenjake pp. 21 — 23 naC harles Mungoshi (1980)
9
Ndaifunga kuti tingavake musha weduwo wataizo-
dada nawo asi ndiri kuona kuti hazvichazombofi
zvakaitika kana ukaramba uine pfungwa dzako
idzodzi dzokuti zvandinotaura wozvipindura.
Asi iwe ndiwe usingapinduridziri zvandinotaura nhai?
Ndakakuti ini zvinhu zvachinja, dai tamborega
kuchaita vamwe vana mushure maLucy, ukanditi
ndiri kuda kudzikisira zita rako neC hirungu
chokunzwa mubhazi.
Ndakakuti dai wandirega ndadzidza kana kutsvaga
basa tibatsirane ukanditi ndava kuda kutsvaga
zvikomba. Chii chandakaitawo pano ukanditenda?
lye zvino vana ava uri kuti ndiri kuvadzidzisa zvisizvo.
Uni kuti ndiri kuda kukutonga pano.
Chako Tafi haudi kukundwa kana kukoneswa.
Unoda kuti tose navana pano tigwagwadze kana
tichikuona. Unoda ku-ku-ku- Tafi! (Anonyarara
ochema. Tafi anomutarisa, odzokera pahwindo
paanondomira akatarisa panze.)
Sheila, kana ndakaita zvose zvaunoti ndakaita izvi
kubva ndakatadza. Chete ndinoda kuti uzive kuti
ndaida kuti mhuri yedu igare zvakanaka.
Longman Zimbabwe)
6007/1 Specimen paper
[Turn over
---
Page 10
Extracted Text
10Chikamu B: Indigenous Knowledge Systems
Pindura mubvunzo mumwe chete muchikamu chino.
Zvarevashe, I.M: Tsumo, zvirevo zveChimbo namadimikira.
Kubva muZvirevo zveChimbo zviri mubhuku tsanangura zvaitsoropodzwa
naV aShona pamusoro pemhirizhonga mudzimba. [30]
Hodza, A. C.: Ngano dzamatambidzanwa
Tsanangura zvikonzero zvitanhatu zvaiita kuti vanhu vanyengedzwe
semaburitsirwe azvinoitwa mungano nhanhatu dziri mubhuku Ngano
Dzamatambidzanwa. [30]
Gombe, J. M.: Tsika DzaVaShona
Tsanangura kukosha kwedare/mutsika namagariro aV aShona, vaRungu
vasati vauya uye kuti nemhaka yei kukosha uku kusisina mukana munguva
yazvino. [30]
6007/1 Specimen paper
---
Page 11
Extracted Text
11 BLANK PAGE6007/1 Specimen paper
---
Page 12
Extracted Text
12 BLANK PAGE6007/1 Specimen paper
---